Làng chài lúc trời chưa sáng
Trăng đã lên quá đầu sào buồm, nhưng nước biển vẫn đen sẫm. Chỉ những mảng bọt sóng đập vào mạn thuyền mới loé lên bạc dưới ánh trăng rồi tắt ngấm. Gió đêm mang theo hơi muối, lành lạnh, thấm vào từng thớ thịt đã quen với rét.
Linh Nguồn ngồi một mình trên mỏm đá nhọn nhô ra biển. Ngọn đèn dầu nhỏ lay lắt trước gió — mỗi lần cuộn lên là ngọn lửa vừa bốc cao vừa chìm xuống, kéo cái bóng trên vách đá biến dạng liên tục, trông giống một con quái vật đang giãy giụa.
Tay phải anh cầm chiếc lưới rách, tay trái xỏ kim, vá từng lỗ thủng. Đốt ngón tay nào cũng chai dày, nứt nẻ vì muối ăn mòn. Da tay đen hơn da mặt, đường gân xanh nổi lờ mờ dưới làn da sạm nắng.
Anh ngẩng đầu, liếc ra phía biển. Đèn trên đỉnh đèo Vọng Hải đã bắt đầu tắt — dấu hiệu trời sắp sáng. Khoảng nửa canh giờ nữa, những ghe thuyền đầu tiên rời bến. Lúc đó, những người như anh phải xuống nước, lặn xuống đáy tìm ngọc trai.
Ngọc trai Vọng Hải nổi tiếng cả vùng duyên hải. Viên tròn đều, sáng bóng, giá đủ để một gia đình sống no đủ một tháng. Nhưng không phải ai cũng lặn được. Đáy biển có hang ngầm sâu đến mức nước đen đặc — chỉ biết người nào xuống quá sâu thì thường quay lại với hai bàn tay trắng, hoặc đôi khi, không quay lại.
Anh đến làng từ lúc còn nhỏ. Không ai nhớ chính xác Linh Nguồn xuất hiện lúc nào, chỉ biết rằng khi ông trưởng làng — lúc đó còn trai tráng — phát hiện thằng nhỏ ngồi co ro trong chiếc thuyền mục trôi dạt vào bờ, nó đã gần năm tuổi. Mồ côi. Không bố, không mẹ, không ai đến tìm.
Ông trưởng làng đặt cho nó cái tên Linh Nguồn — vì lúc đó nước mắt nó chảy ra trông giống những tia sáng nhỏ, long lanh. Rồi nó lớn lên giữa sóng gió và mùi tanh cá, lớn lên bằng những mẻ ngọc trai mò được từ đáy biển.
Chiếc lưới đã vá xong. Anh gấp gọn, nhét vào giỏ cói cũ. Đứng dậy, phủi tay, đi về phía chiếc lều tranh nhỏ dựng trên vách đá — nơi anh ở suốt mười một năm qua. Lều chỉ vừa đủ một người nằm, nhưng gọn gàng: chăn gấm đã bạc màu, bộ chén bát sành men rạn, và một chiếc hộp gỗ nhỏ đựng ba viên ngọc trai — tích góp cả năm, chưa bán.
Anh khoanh chân ngồi xuống, tựa lưng vào vách, nhắm mắt.
Tiếng sóng, tiếng gió, tiếng hải âu trên đầu. Và một cảm giác khác — mơ hồ, không rõ hình dáng, như có gì đó ngọ nguậy ở tận cùng tâm trí, chờ đợi. Anh cảm nhận nó từ vài tháng nay, mỗi lúc rõ hơn, nhưng không thể gọi tên. Giống cảm giác hồi hộp trước cơn giông — bầu trời còn trong vắt nhưng không khí đã nặng, ngột ngạt, báo hiệu điều gì đó sắp đến.
Anh mở mắt, lắc đầu. Không có gì sắp đến. Ngày mai vẫn sẽ giống hôm nay.
Nhưng trong lồng ngực, cái gì đó vẫn trĩu xuống, như có bàn tay vô hình nào đó đang giật dây chờ.
Bình minh trên biển Vọng Hải bắt đầu bằng một vệt hồng nhạt phía chân trời, rồi nhanh chóng chuyển cam đỏ khi mặt trời nhô lên khỏi dãy núi phía tây. Ánh nắng chiếu xuống biển, biến nước từ đen sẫm thành xanh ngọc, rồi xanh trong suốt.
Linh Nguồn đứng trên mạn thuyền, quan sát dòng nước. Sáng nay sóng lặng, nước trong — điều kiện lý tưởng để lặn sâu. Anh quấn chặt dây thừng quanh eo, kiểm tra túi dụng cụ: mũi khoan sắt nhỏ, que móc cong, khăn lọc bùn. Rồi ngậm một ống tre ngắn dùng để thở dưới nước — dụng cụ thô sơ nhưng hiệu quả, giúp anh lặn được lâu hơn bất kỳ ngư dân nào trong làng.
Anh nhảy xuống.
Nước biển buổi sáng lạnh cắt da. Anh quen rồi — lạnh có nghĩa là nước trong, nước trong có nghĩa là ngọc nhiều. Anh đạp nước, bơi về phía hang ngầm.
Hang nằm cách bờ khoảng hai trăm thước, dưới độ sâu hơn ba chục thước. Trước khi tới đó, anh phải bơi qua bãi đá ngầm đầy rong biển và sao biển — nơi cư ngụ của những loài cá nhỏ tập trung thành đàn dày đặc. Cá lướt qua người, cảm giác mềm mại, trơn trượt, thỉnh thoảng có con đâm vào tay rồi vội vàng bơi đi.
Anh bơi chậm lại, hít một hơi sâu qua ống tre, rồi lặn xuống.
Nước sâu dần. Ánh sáng mặt trời bị nước hấp thụ từng lớp — từ xanh trong sang xanh đậm rồi tím sẫm. Qua lớp nước, thế giới bên trên trở nên mờ nhạt, chỉ còn là một khoảng sáng loãng. Bên dưới, bãi cát trắng nhăn nheo, đá lớn nhỏ chồng chất, rong biển buông rủ như những dải lụa xanh thẫm.
Anh bơi tiếp. Tai ong ong, ngực nặng nề. Đây là giới hạn của hầu hết ngư dân — ai xuống quá đây sẽ thấy đầu váng mắt hoa, phải ngoi lên ngay. Nhưng Linh Nguồn vẫn lặn tiếp.
Anh đã tìm ra hang ngầm từ ba năm trước, khi đang bơi theo một đàn cá lớn. Đàn cá dẫn anh qua khe hẹp giữa hai tảng đá khổng lồ, rồi biến mất vào trong một cái hang tối. Anh do dự, nhưng lòng tò mò thắng nỗi sợ. Anh chui vào.
Bên trong, nước sâu hơn, tối hơn. Phải sờ vách đá để định hướng. Nhưng khi đi sâu, hang không đóng kín — phía trong cùng có một khoảng không lớn hơn, và ở đó, có ánh sáng.
Không phải ánh mặt trời rọi xuống qua mặt nước. Thứ ánh sáng này phát ra từ chính hang.
Anh đã nhiều lần quay lại, mỗi lần tìm thấy thứ mới: san hô đỏ rực, bầy cá nhỏ có vảy phát sáng lấp lánh, tảng đá hình thù kỳ lạ. Nhưng lần nào cũng vậy, khi đến gần ánh sáng ở hang sâu, anh đều chóng mặt, phải ngoi lên.
Hôm nay, anh quyết định sẽ đến gần hơn.
Anh bơi vào hang, tay sờ vách đá. Nước tối dần, áp suất tăng — tai đau nhói, nhưng vẫn tiến. Rồi phía trước, ánh sáng xuất hiện.
Màu xanh lam nhạt, phát ra từ một vật nằm trên nền hang. Anh bơi đến gần hơn. Càng gần, ánh sáng càng rõ: một viên đá, kích thước bằng nắm tay, hình dáng không đều, nhưng bên trong có những đường vân sáng lấp lánh, như có sinh vật nào đó đang sống bên trong.
Viên đá phát sáng.
Anh chưa bao giờ thấy thứ gì như thế. Đá dưới đáy biển thì đầy, nhưng đá phát sáng thì chưa. Anh dừng lại cách viên đá khoảng một cánh tay, ngắm nhìn. Ánh sáng xanh lam lung linh, biến ảo, như có linh hồn.
Rồi tay anh bất giác vươn ra.
Không phải suy nghĩ — là bản năng. Cảm giác bất an mà anh mang theo từ vài tháng nay đang trỗi dậy dữ dội, như có ai giật mạnh sợi dây vô hình buộc trong lồng ngực. Tay chìa ra, ngón tay chạm vào bề mặt viên đá.
Một luồng khí lạnh buốt chạy qua người.
Không lạnh như nước biển. Lạnh hơn, sâu hơn, thấm vào tận xương tủy. Rồi đột ngột bùng lên nóng rực. Luồng khí đi từ viên đá, qua tay anh, vào trong cơ thể, rồi lan tỏa khắp toàn thân.
Anh muốn rụt tay lại, nhưng không thể. Bàn tay dính chặt vào viên đá, như bị nam châm hút. Luồng khí dữ dội hơn, cuộn xoáy bên trong anh như một cơn lốc. Đầu anh như sắp nổ tung — hàng ngàn hình ảnh, âm thanh, cảm xúc tràn vào tâm trí: đại dương mênh mông, bầu trời đầy sao, rồi đại dương lại, bầu trời lại — lặp lại, không dừng —
Rồi tất cả tắt ngấm.
Anh không biết mình đã ngất đi bao lâu.
Khi tỉnh dậy, anh đang nằm trên bãi cát trong hang, mặt hướng lên trên. Nước biển đã rút — hang khô ráo hơn, chỉ còn những vũng nước nhỏ đọng lại. Ánh sáng xanh lam từ viên đá đã tắt, viên đá nằm nguyên chỗ cũ, nhưng trông đã mờ đi, như thể thứ ánh sáng bên trong đã bị lấy mất một phần.
Anh từ từ ngồi dậy. Toàn thân đau nhức, đầu óc quay cuồng, như mới ốm dậy. Anh đưa tay lên định dụi mắt, nhưng khi nhìn thấy bàn tay mình — anh khựng lại.
Bàn tay anh đang phát sáng.
Không rõ ràng. Chỉ là một tia sáng mờ nhạt, màu xanh lam, phát ra từ giữa lòng bàn tay, chỗ vừa chạm vào viên đá. Sáng lên rồi tắt dần, tắt dần rồi biến mất.
Anh nhìn bàn tay, tim đập thình thịch.
Sau vài giây, tia sáng hoàn toàn biến mất. Bàn tay trở lại bình thường — đen sạm, đầy vết chai, không có gì khác lạ. Nhưng anh vẫn cảm thấy ở đó, ở bên trong, có gì đó đã thay đổi.
Anh không thể gọi tên sự thay đổi đó. Nó giống như khi anh còn nhỏ, lần đầu học lặn: dưới nước, cơ thể nặng nề, khó thở, tim đập dữ dội, nhưng sau vài lần thử, anh phát hiện mình có thể giữ hơi thở lâu hơn bất kỳ ai — như thể cơ thể anh được sinh ra để sống dưới nước. Lúc này cũng vậy — cơ thể vẫn giống cũ, nhưng anh biết có thứ gì đó đã khác đi, rất khác.
Anh cố nhớ lại. Viên đá phát sáng. Tay anh chạm vào. Rồi... cái gì? Không nhớ rõ. Chỉ còn cảm giác — bị hút vào một cơn lốc, rồi rơi vào khoảng không.
Anh đứng dậy, lảo đảo. Tập tễnh đi ra khỏi hang, bơi lên.
Anh ngoi lên khỏi mặt nước, thở hổn hển. Mặt trời đã lên cao, chiếu xuống biển quãng sáng chói chang. Anh bơi về thuyền, kéo mình lên mạn, rồi nằm liệt xuống sàn gỗ, mắt nhìn lên trời.
Trên thuyền có một con cá — con cá lớn anh bắt được trên đường đến hang, đang nằm trong chậu gỗ đựng nước. Con cá còn sống, quẫy đuôi yếu ớt.
Anh nằm đó một lúc lâu, cho đến khi hơi thở trở lại bình thường. Rồi ngồi dậy, nhìn con cá.
Con cá đã ngừng quẫy.
Da nó trắng bệch, mắt đục ngầu, miệng há mở, như bị rút cạn toàn bộ sinh lực. Anh đưa tay chạm vào con cá — lạnh ngắt. Chết rồi. Nhưng nó mới bắt được nửa canh giờ, nước còn đầy trong chậu.
Tại sao lại chết?
Anh nhìn bàn tay mình. Rồi nhìn con cá. Cái chết của nó — da trắng bệch, mắt đục — trông giống như bị thứ gì đó hút sạch sự sống.
Anh rùng mình, rút tay lại. Ngón tay anh vừa chạm vào con cá ở đâu? Ở lưng nó, gần mang. Anh nhìn lại bàn tay — da đen sạm, vết chai cũ, không có gì khác thường. Nhưng anh biết bàn tay này đã phát sáng lúc nãy.
Anh ngồi yên trên thuyền, giữa biển, dưới nắng, với con cá chết và bàn tay vừa phát sáng, không biết phải làm gì.
Chỉ có tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền, đều đều, vô tình, như thể không có gì đã thay đổi.